Sinan
New member
Savunma Mekanizmalarına Örnekler: Erkek ve Kadın Bakış Açılarını Karşılaştırmalı Bir Analiz
Savunma Mekanizmalarına Örnekler Nelerdir? Konuya Biraz Daha Yakından Bakalım
Psikolojiyle ilgilenen biri olarak savunma mekanizmaları konusunda en ilginç bulduğum noktalardan biri şu: Hepimiz stres, kaygı, reddedilme, başarısızlık veya çatışma karşısında bir şekilde kendimizi korumaya çalışıyoruz ama bunu her zaman bilinçli olarak yapmıyoruz. Bazen gerçeği küçümsüyor, bazen sorumluluğu başka birine yüklüyor, bazen yaşadığımız duyguyu bastırıyor, bazen de mizaha başvuruyoruz.
Üstelik aynı davranışın arkasında farklı nedenler bulunabiliyor. Örneğin iş yerinde eleştirilen bir kişinin “Zaten o yöneticinin hiçbir şeyden haberi yok” demesi gerçekten yöneticinin yetersizliğiyle ilgili olabilir; fakat kişi kendi hatasıyla yüzleşmekte zorlanıyorsa burada yansıtma veya inkâr gibi bir savunma mekanizması da devreye girebilir.
Tam bu noktada forumda tartışmaya değer başka bir soru ortaya çıkıyor: Savunma mekanizmalarını kadınlar ve erkekler aynı şekilde mi kullanıyor? Yoksa toplumsal roller, yetiştirilme biçimi ve duyguların ifade edilmesine yönelik beklentiler farklı savunma biçimlerini mi teşvik ediyor?
Burada özellikle bir noktayı baştan ayırmak gerekiyor: “Erkekler böyledir, kadınlar şöyledir” şeklindeki genellemeler bilimsel olarak fazla basit kalıyor. Araştırmalar bazı ortalama cinsiyet farklılıkları bulsa da bu farklılıkların çoğu küçük ve bağlama duyarlı. Dolayısıyla aşağıdaki karşılaştırma bireyleri kategorilere ayırmak yerine, araştırmalarda gözlenen eğilimlerin nasıl yorumlanabileceğine odaklanıyor.
Savunma Mekanizması Nedir?
Savunma mekanizmaları, kişinin içsel çatışma, kaygı veya tehdit edici duygularla başa çıkmasına yardımcı olan psikolojik süreçlerdir. Psikodinamik yaklaşımda bu süreçlerin önemli bir bölümü otomatik veya bilinçdışı olarak değerlendirilir.
George Vaillant'ın uzun süreli araştırmaları, savunma mekanizmalarının yalnızca “iyi” veya “kötü” şeklinde sınıflandırılmasının yeterli olmadığını göstermiştir. Savunmalar farklı düzeylerde ele alınabilir ve daha olgun savunmaların psikososyal uyumla ilişkili olabileceğine dair uzunlamasına bulgular bulunmaktadır. 307 erkeğin 40 yıl boyunca takip edildiği çalışmada, savunmaların olgunluk düzeyi bağımsız sağlık ve uyum göstergeleriyle ilişkili bulunmuştur.
Bu açıdan mizah, beklenti geliştirme, bastırma ve duyguları daha yapıcı biçimde yeniden çerçeveleme gibi yöntemlerle; inkâr, yansıtma, pasif saldırganlık veya eyleme vurma gibi daha sorunlu olabilecek savunmaları birbirinden ayırmak mümkün.
Ancak “olgun savunma kullanan insan iyidir, diğerini kullanan kötüdür” demek de doğru olmaz. Savunmanın işe yarayıp yaramadığı, kişinin içinde bulunduğu koşullara ve kullanım biçimine bağlıdır.
En Yaygın Savunma Mekanizmalarına Örnekler
İnkâr: Kişinin rahatsız edici bir gerçeği kabul etmekte zorlanmasıdır. Örneğin ciddi bir finansal sorun yaşayan kişinin “Birkaç aya zaten düzelir” diyerek hiçbir önlem almaması inkârla ilişkili olabilir.
Yansıtma: Kişinin kendi kabul etmekte zorlandığı duygu veya düşünceleri başkasında görmesidir. Kıskançlık yaşayan bir kişinin sürekli partnerini kıskançlıkla suçlaması buna örnek verilebilir.
Bastırma: Rahatsız edici duygu veya düşüncelerin bilinçli olarak gündeme getirilmemesi ya da uzak tutulmasıdır. Bir tartışmada öfkelendiğini fark etmeyip daha sonra başka bir ortamda gerginleşmek bu mekanizmayla bağlantılı olabilir.
Yer değiştirme: Bir kişiye veya duruma yönelik duygunun daha güvenli başka bir hedefe aktarılmasıdır. İş yerinde yaşadığı gerilimi eve geldiğinde aile bireylerine yansıtmak klasik bir örnektir.
Entelektüelleştirme: Duygusal olarak zorlayıcı bir durumu duygudan uzak, yalnızca teknik ve mantıksal açıdan değerlendirmeye çalışmaktır. Örneğin ayrılık yaşayan bir kişinin yalnızca “Bu ilişkinin istatistiksel olarak sürdürülebilirliği düşüktü” diyerek kendi üzüntüsünden hiç bahsetmemesi düşünülebilir.
Mizah: Zor bir durumdaki gerilimi mizah yoluyla azaltmaktır. Özellikle kişinin yaşadığı sorunla yüzleşmesini tamamen engellemediği durumlarda mizah işlevsel bir başa çıkma yolu olabilir.
Yüceltme: Kabul edilmesi zor dürtü veya duyguların toplumsal açıdan daha üretken bir kanala yönlendirilmesidir. Örneğin yoğun öfkenin spor, sanat veya yaratıcı üretim yoluyla ifade edilmesi buna örnek gösterilebilir.
Araştırmalarda savunma mekanizmalarının yaşam boyunca değişebildiğine ilişkin bulgular da vardır. 70 yılı aşan bir izlem çalışmasında savunmaların orta yaştan ileri yaşa doğru genel olarak daha uyumlu hale geldiği görülmüştür.
Erkeklerin Bakış Açısı: Veri, Kontrol ve Sorunu Çözmeye Odaklanma Eğilimi
“Erkekler savunma mekanizmalarını daha objektif ve veri odaklı kullanır” şeklindeki bir ifade kulağa düzenli ve anlaşılır gelse de bunu doğrudan biyolojik veya evrensel bir erkek özelliği olarak kabul etmek doğru olmaz.
Buna rağmen bazı erkeklerin sosyalizasyon biçimleri, duygusal problemleri daha çok çözülmesi gereken somut sorunlar olarak ele almalarına neden olabilir. Örneğin işini kaybeden bir erkek, yaşadığı korku veya değersizlik hissinden söz etmek yerine özgeçmişini güncellemeye, iş ilanlarını incelemeye ve maddi tabloyu hesaplamaya yönelebilir.
Burada “duygu yok” demek hatalı olur. Duygu vardır; yalnızca ifade biçimi farklı olabilir.
Nitekim duygu araştırmalarında kadınların erkeklerden daha fazla duygusal ifade gösterdiği bazı sonuçlar bulunurken, yaşanan duygunun kendisi bakımından farkların aynı ölçüde ortaya çıkmadığı görülmüştür. Kring ve Gordon'ın araştırmasında kadınlar duygusal filmler karşısında daha fazla ifade sergilemiş, ancak bildirilen yaşantılanmış duygu açısından erkeklerle aynı düzeyde farklılaşmamıştır. Ayrıca toplumsal cinsiyet rolleri ve ailedeki duygusal ifade ortamı bu ilişkiyi değiştirmiştir.
Bu önemli bir ayrım: Dışarıdan daha az duygusal görünmek, içeride daha az duygu yaşamak anlamına gelmeyebilir.
Savunma mekanizmaları açısından bakıldığında bazı erkeklerde entelektüelleştirme, mizah, bastırma veya sorunu doğrudan çözmeye yönelme daha görünür hale gelebilir. Fakat burada bireysel farklılıklar çok büyüktür.
Örneğin bir erkek ayrılığın ardından “Ne yanlış yaptığımı anlamaya çalışıyorum” diyerek ilişkiyi analiz edebilir. Bir başka erkek ise arkadaşlarıyla konuşarak duygusal destek arayabilir. Bir üçüncüsü yoğun spor yaparak stresini azaltabilir. Bunların hiçbirini yalnızca “erkek davranışı” olarak değerlendirmek doğru olmaz.
Kadınların Bakış Açısı: Duygular, İlişkiler ve Toplumsal Bağlam
Kadınların savunma mekanizmalarını daha duygusal ve toplumsal etkiler üzerinden değerlendirmek de benzer şekilde dikkat gerektiriyor.
Araştırmalar, kız çocuklarının ve erkek çocuklarının duygusal ifadelerinde bazı ortalama farklılıklar bulunduğunu gösteriyor. 166 çalışmayı ve 21.709 katılımcıyı kapsayan bir meta-analizde kızların olumlu ve içselleştirici duyguları, erkeklerin ise dışsallaştırıcı duyguları biraz daha fazla ifade ettiği bulunmuş; ancak etkilerin genel olarak çok küçük olduğu ve yaş, sosyal bağlam ve görevin niteliğine göre değiştiği belirtilmiştir.
Bu sonuç, savunma mekanizmaları açısından oldukça ilginç.
Örneğin toplum tarafından “ilişkiyi koruyan”, “karşı tarafın duygusunu anlayan” veya “duyguları konuşabilen” kişi olma beklentisiyle yetiştirilen bir kadın, stres karşısında sosyal destek aramaya daha fazla yönelebilir. Bir sorun yaşadığında yakın arkadaşını arayıp olayı anlatmak, karşı tarafın davranışını anlamaya çalışmak ve ilişkinin duygusal boyutunu değerlendirmek onun için önemli olabilir.
Bu yaklaşım otomatik olarak “duygusal ve dolayısıyla irrasyonel” anlamına gelmez.
Tam tersine, sosyal ilişkileri hesaba katmak çoğu durumda problemin gerçek bağlamını anlamanın bir parçasıdır.
Örneğin bir kadın iş yerinde terfi alamadığında yalnızca “Terfi kriterleri nelerdi?” sorusunu değil, “Benden nasıl bir iletişim bekleniyor?”, “Yöneticim beni nasıl algılıyor?” veya “Bu durum ekip içindeki ilişkilerimi nasıl etkiler?” sorularını da değerlendirebilir.
Savunma Mekanizmalarına Örnekler Nelerdir? Konuya Biraz Daha Yakından Bakalım
Psikolojiyle ilgilenen biri olarak savunma mekanizmaları konusunda en ilginç bulduğum noktalardan biri şu: Hepimiz stres, kaygı, reddedilme, başarısızlık veya çatışma karşısında bir şekilde kendimizi korumaya çalışıyoruz ama bunu her zaman bilinçli olarak yapmıyoruz. Bazen gerçeği küçümsüyor, bazen sorumluluğu başka birine yüklüyor, bazen yaşadığımız duyguyu bastırıyor, bazen de mizaha başvuruyoruz.
Üstelik aynı davranışın arkasında farklı nedenler bulunabiliyor. Örneğin iş yerinde eleştirilen bir kişinin “Zaten o yöneticinin hiçbir şeyden haberi yok” demesi gerçekten yöneticinin yetersizliğiyle ilgili olabilir; fakat kişi kendi hatasıyla yüzleşmekte zorlanıyorsa burada yansıtma veya inkâr gibi bir savunma mekanizması da devreye girebilir.
Tam bu noktada forumda tartışmaya değer başka bir soru ortaya çıkıyor: Savunma mekanizmalarını kadınlar ve erkekler aynı şekilde mi kullanıyor? Yoksa toplumsal roller, yetiştirilme biçimi ve duyguların ifade edilmesine yönelik beklentiler farklı savunma biçimlerini mi teşvik ediyor?
Burada özellikle bir noktayı baştan ayırmak gerekiyor: “Erkekler böyledir, kadınlar şöyledir” şeklindeki genellemeler bilimsel olarak fazla basit kalıyor. Araştırmalar bazı ortalama cinsiyet farklılıkları bulsa da bu farklılıkların çoğu küçük ve bağlama duyarlı. Dolayısıyla aşağıdaki karşılaştırma bireyleri kategorilere ayırmak yerine, araştırmalarda gözlenen eğilimlerin nasıl yorumlanabileceğine odaklanıyor.
Savunma Mekanizması Nedir?
Savunma mekanizmaları, kişinin içsel çatışma, kaygı veya tehdit edici duygularla başa çıkmasına yardımcı olan psikolojik süreçlerdir. Psikodinamik yaklaşımda bu süreçlerin önemli bir bölümü otomatik veya bilinçdışı olarak değerlendirilir.
George Vaillant'ın uzun süreli araştırmaları, savunma mekanizmalarının yalnızca “iyi” veya “kötü” şeklinde sınıflandırılmasının yeterli olmadığını göstermiştir. Savunmalar farklı düzeylerde ele alınabilir ve daha olgun savunmaların psikososyal uyumla ilişkili olabileceğine dair uzunlamasına bulgular bulunmaktadır. 307 erkeğin 40 yıl boyunca takip edildiği çalışmada, savunmaların olgunluk düzeyi bağımsız sağlık ve uyum göstergeleriyle ilişkili bulunmuştur.
Bu açıdan mizah, beklenti geliştirme, bastırma ve duyguları daha yapıcı biçimde yeniden çerçeveleme gibi yöntemlerle; inkâr, yansıtma, pasif saldırganlık veya eyleme vurma gibi daha sorunlu olabilecek savunmaları birbirinden ayırmak mümkün.
Ancak “olgun savunma kullanan insan iyidir, diğerini kullanan kötüdür” demek de doğru olmaz. Savunmanın işe yarayıp yaramadığı, kişinin içinde bulunduğu koşullara ve kullanım biçimine bağlıdır.
En Yaygın Savunma Mekanizmalarına Örnekler
İnkâr: Kişinin rahatsız edici bir gerçeği kabul etmekte zorlanmasıdır. Örneğin ciddi bir finansal sorun yaşayan kişinin “Birkaç aya zaten düzelir” diyerek hiçbir önlem almaması inkârla ilişkili olabilir.
Yansıtma: Kişinin kendi kabul etmekte zorlandığı duygu veya düşünceleri başkasında görmesidir. Kıskançlık yaşayan bir kişinin sürekli partnerini kıskançlıkla suçlaması buna örnek verilebilir.
Bastırma: Rahatsız edici duygu veya düşüncelerin bilinçli olarak gündeme getirilmemesi ya da uzak tutulmasıdır. Bir tartışmada öfkelendiğini fark etmeyip daha sonra başka bir ortamda gerginleşmek bu mekanizmayla bağlantılı olabilir.
Yer değiştirme: Bir kişiye veya duruma yönelik duygunun daha güvenli başka bir hedefe aktarılmasıdır. İş yerinde yaşadığı gerilimi eve geldiğinde aile bireylerine yansıtmak klasik bir örnektir.
Entelektüelleştirme: Duygusal olarak zorlayıcı bir durumu duygudan uzak, yalnızca teknik ve mantıksal açıdan değerlendirmeye çalışmaktır. Örneğin ayrılık yaşayan bir kişinin yalnızca “Bu ilişkinin istatistiksel olarak sürdürülebilirliği düşüktü” diyerek kendi üzüntüsünden hiç bahsetmemesi düşünülebilir.
Mizah: Zor bir durumdaki gerilimi mizah yoluyla azaltmaktır. Özellikle kişinin yaşadığı sorunla yüzleşmesini tamamen engellemediği durumlarda mizah işlevsel bir başa çıkma yolu olabilir.
Yüceltme: Kabul edilmesi zor dürtü veya duyguların toplumsal açıdan daha üretken bir kanala yönlendirilmesidir. Örneğin yoğun öfkenin spor, sanat veya yaratıcı üretim yoluyla ifade edilmesi buna örnek gösterilebilir.
Araştırmalarda savunma mekanizmalarının yaşam boyunca değişebildiğine ilişkin bulgular da vardır. 70 yılı aşan bir izlem çalışmasında savunmaların orta yaştan ileri yaşa doğru genel olarak daha uyumlu hale geldiği görülmüştür.
Erkeklerin Bakış Açısı: Veri, Kontrol ve Sorunu Çözmeye Odaklanma Eğilimi
“Erkekler savunma mekanizmalarını daha objektif ve veri odaklı kullanır” şeklindeki bir ifade kulağa düzenli ve anlaşılır gelse de bunu doğrudan biyolojik veya evrensel bir erkek özelliği olarak kabul etmek doğru olmaz.
Buna rağmen bazı erkeklerin sosyalizasyon biçimleri, duygusal problemleri daha çok çözülmesi gereken somut sorunlar olarak ele almalarına neden olabilir. Örneğin işini kaybeden bir erkek, yaşadığı korku veya değersizlik hissinden söz etmek yerine özgeçmişini güncellemeye, iş ilanlarını incelemeye ve maddi tabloyu hesaplamaya yönelebilir.
Burada “duygu yok” demek hatalı olur. Duygu vardır; yalnızca ifade biçimi farklı olabilir.
Nitekim duygu araştırmalarında kadınların erkeklerden daha fazla duygusal ifade gösterdiği bazı sonuçlar bulunurken, yaşanan duygunun kendisi bakımından farkların aynı ölçüde ortaya çıkmadığı görülmüştür. Kring ve Gordon'ın araştırmasında kadınlar duygusal filmler karşısında daha fazla ifade sergilemiş, ancak bildirilen yaşantılanmış duygu açısından erkeklerle aynı düzeyde farklılaşmamıştır. Ayrıca toplumsal cinsiyet rolleri ve ailedeki duygusal ifade ortamı bu ilişkiyi değiştirmiştir.
Bu önemli bir ayrım: Dışarıdan daha az duygusal görünmek, içeride daha az duygu yaşamak anlamına gelmeyebilir.
Savunma mekanizmaları açısından bakıldığında bazı erkeklerde entelektüelleştirme, mizah, bastırma veya sorunu doğrudan çözmeye yönelme daha görünür hale gelebilir. Fakat burada bireysel farklılıklar çok büyüktür.
Örneğin bir erkek ayrılığın ardından “Ne yanlış yaptığımı anlamaya çalışıyorum” diyerek ilişkiyi analiz edebilir. Bir başka erkek ise arkadaşlarıyla konuşarak duygusal destek arayabilir. Bir üçüncüsü yoğun spor yaparak stresini azaltabilir. Bunların hiçbirini yalnızca “erkek davranışı” olarak değerlendirmek doğru olmaz.
Kadınların Bakış Açısı: Duygular, İlişkiler ve Toplumsal Bağlam
Kadınların savunma mekanizmalarını daha duygusal ve toplumsal etkiler üzerinden değerlendirmek de benzer şekilde dikkat gerektiriyor.
Araştırmalar, kız çocuklarının ve erkek çocuklarının duygusal ifadelerinde bazı ortalama farklılıklar bulunduğunu gösteriyor. 166 çalışmayı ve 21.709 katılımcıyı kapsayan bir meta-analizde kızların olumlu ve içselleştirici duyguları, erkeklerin ise dışsallaştırıcı duyguları biraz daha fazla ifade ettiği bulunmuş; ancak etkilerin genel olarak çok küçük olduğu ve yaş, sosyal bağlam ve görevin niteliğine göre değiştiği belirtilmiştir.
Bu sonuç, savunma mekanizmaları açısından oldukça ilginç.
Örneğin toplum tarafından “ilişkiyi koruyan”, “karşı tarafın duygusunu anlayan” veya “duyguları konuşabilen” kişi olma beklentisiyle yetiştirilen bir kadın, stres karşısında sosyal destek aramaya daha fazla yönelebilir. Bir sorun yaşadığında yakın arkadaşını arayıp olayı anlatmak, karşı tarafın davranışını anlamaya çalışmak ve ilişkinin duygusal boyutunu değerlendirmek onun için önemli olabilir.
Bu yaklaşım otomatik olarak “duygusal ve dolayısıyla irrasyonel” anlamına gelmez.
Tam tersine, sosyal ilişkileri hesaba katmak çoğu durumda problemin gerçek bağlamını anlamanın bir parçasıdır.
Örneğin bir kadın iş yerinde terfi alamadığında yalnızca “Terfi kriterleri nelerdi?” sorusunu değil, “Benden nasıl bir iletişim bekleniyor?”, “Yöneticim beni nasıl algılıyor?” veya “Bu durum ekip içindeki ilişkilerimi nasıl etkiler?” sorularını da değerlendirebilir.