Bir oyuncunun yeteneği kadar o yeteneği geliştirebilmek için sahip olduğu kaynaklar da önemlidir.
Kaliteli antrenmana erişim, iyi tesisler, ulaşım, beslenme, ekipman, sağlık hizmetleri, zaman ve profesyonel bağlantılar futbol kariyerini etkileyebilir. Üst sınıfsal konumdaki bir genç ile ekonomik olarak zorlanan bir gencin aynı yeteneğe sahip olması, profesyonel futbol yolculuklarının da aynı olacağı anlamına gelmez.
Irk da benzer biçimde tek başına açıklayıcı bir değişken değildir. Irk, sınıf, cinsiyet, göçmenlik deneyimi ve mahalle gibi faktörler birbirleriyle kesişebilir.
Kadın futbolu üzerine yapılan araştırmalar da bu nedenle yalnızca “kadınlar erkeklerden farklı engeller yaşıyor” demekle yetinmiyor. Örneğin UEFA Kadınlar Avrupa Şampiyonası seyircileri üzerine yapılan araştırma, azınlık etnik kökenden gelen kadınların hem cinsiyet hem de ırk/etnisite üzerinden aidiyet ve görünürlük sorunları yaşayabildiğini gösteriyor. Sage Journals+1
Bu açıdan bakıldığında futbol istatistikleri de tamamen nötr değildir. Bir istatistik sistemi hangi katkıyı “asist” olarak adlandırıyor, hangisini ayrı bir kategoriye koyuyor, hangisini hiç kaydetmiyor? Bu kararlar performansın kamuoyundaki algısını etkileyebilir.
Erkekler açısından mesele: Çözüm üretmek ne anlama geliyor?
Burada erkek futbolseverleri veya erkek sporcuları topluca suçlamak da doğru olmaz. Erkeklerin tamamının aynı deneyime, aynı ekonomik güce veya aynı sosyal ayrıcalıklara sahip olduğunu söylemek de başka bir genelleme olur.
Fakat erkek futbolunun tarihsel olarak daha fazla kurumsal kaynak, medya görünürlüğü ve ekonomik yatırım almış olması üzerine düşünmek gerekiyor. Kadın futbolunun profesyonelleşmesi konusunda yapılan araştırmalar, son yıllarda ciddi ilerleme yaşandığını ancak toplumsal cinsiyet eşitsizliklerinin hâlâ devam ettiğini gösteriyor. Tandfonline+1
Burada erkek taraftar açısından çözüm odaklı yaklaşım oldukça değerli olabilir.
Örneğin bir erkek futbolsever “Ben kadın futbolunu da takip ediyorum” demekle yetinmek yerine kadın liglerinin maçlarını izleyebilir, kadın sporcuların başarılarını görünür kılabilir, cinsiyetçi yorumlara itiraz edebilir ve istatistiklerin nasıl üretildiğini sorgulayabilir.
Aynı şey futbol kulüpleri için de geçerli. Eşitlik yalnızca “kadın takımımız da var” demek değildir. Tesis, altyapı, sağlık hizmetleri, antrenörlük, medya ve ekonomik kaynakların nasıl dağıtıldığı da önemlidir.
Burada erkeklerin çözümün bir parçası olması, kadınların yaşadığı sorunları onların yerine tanımlaması anlamına gelmemeli. Daha sağlıklı yaklaşım, deneyimleri dinlemek ve karar mekanizmalarında farklı grupların temsilini artırmaktır.
İstatistikler gerçekten tarafsız mı?
“Asist” meselesi bize istatistiklerin doğası hakkında da ilginç bir şey söylüyor.
Bir istatistik sistemi gerçekliği basitleştirir. 90 dakikalık karmaşık bir oyunu “1 gol, 2 asist, 5 şut, 3 kilit pas” gibi sayılara dönüştürür. Bu oldukça kullanışlıdır. Fakat aynı zamanda bazı katkıları görünür, bazılarını görünmez hale getirir.
Opta'nın standart asist tanımının yanında “penalty won” gibi ayrı bir kategori tutması bu nedenle önemli. Çünkü bir oyuncunun katkısı klasik asist sayısına girmese bile tamamen yok sayılmak zorunda değil. Stats Perform+1
Üstelik farklı platformların farklı istatistik kuralları kullanabilmesi, taraftarın “Ama burada asist yazıyor?” diye şaşırmasına neden olabiliyor. Bir yerde klasik asist, başka bir yerde fantasy assist kullanılabiliyor.
Bu nedenle futbol istatistiklerine bakarken şu soruyu sormak daha sağlıklı:
“Bu oyuncu kaç asist yaptı?” kadar “Bu asist hangi tanıma göre hesaplandı?” sorusunu da soruyor muyuz?
Kişisel deneyim ile araştırma arasındaki fark
Bu yazıda kişisel deneyim aktarımı yapmıyorum; saha içinde veya profesyonel futbol ortamında yaşanmış bireysel bir deneyimi kendime aitmiş gibi sunmak doğru olmaz. Buradaki değerlendirmeler IFAB kuralları, Stats Perform/Opta istatistik tanımları ve spor sosyolojisi alanındaki akademik çalışmalar üzerinden oluşturulmuştur. Özellikle kadın futbolu, toplumsal cinsiyet, sınıf ve ırk kesişimleri konusunda araştırmaların ortaya koyduğu bulgular, konuyu yalnızca kişisel kanaat üzerinden değerlendirmemek açısından önemli.
Bununla birlikte taraftarların kişisel deneyimleri de araştırmalar kadar değerlidir; yalnızca aynı şey değildir. Bir kadın futbolcunun “kendimi sürekli kanıtlamak zorunda hissettim” demesi önemli bir deneyimdir. Fakat tek bir deneyimden bütün kadın futbolcular hakkında genelleme yapmak bilimsel açıdan doğru olmaz.
Aynı durum erkekler, farklı etnik gruplar, farklı sınıflar ve farklı futbol seviyeleri için de geçerlidir.
Sonuç: Penaltı asist midir, yoksa katkının başka bir biçimi mi?
Teknik cevap oldukça açık: Doğrudan kullanılan ve gole dönüşen penaltı, Opta'nın standart istatistiklerinde klasik asist olarak yazılmaz. Penaltıyı kazandıran oyuncu ise bazı sistemlerde “penalty won” veya “fantasy assist” gibi ayrı bir katkı kategorisinde değerlendirilebilir. Stats Perform+1
Fakat sosyal açıdan mesele burada bitmiyor.
Penaltı örneği bize futbolda katkının her zaman tek bir sayıya indirgenemeyeceğini gösteriyor. Aynı şekilde kadınların, erkeklerin, farklı ırksal ve etnik grupların veya farklı sınıfsal geçmişlerden gelen sporcuların futbol deneyimleri de yalnızca skor tabelasına bakılarak anlaşılamaz.
Belki de futbolu daha adil değerlendirmek, yalnızca “kim gol attı?” sorusunu sormaktan vazgeçip “Bu golün ortaya çıkmasına kimler ve hangi koşullar katkıda bulundu?” sorusunu da sormaktan geçiyor.
Ve tartışmayı buradan açmak mümkün:
Sizce penaltıyı kazandıran futbolcuya asist verilmesi gerekir mi?
Bir oyuncunun takımına yaptığı katkıyı yalnızca gol ve asist sayılarıyla ölçmek ne kadar doğru?
Kadın futbolunda düşük görünürlük ve ekonomik eşitsizlikler devam ederken oyuncuların istatistiklerini erkek futbolcularla aynı ölçütlerle karşılaştırmak gerçekten adil mi?
Sınıfsal imkânların ve altyapıya erişimin oyuncu gelişimindeki etkisini futbol istatistiklerinde nasıl hesaba katabiliriz?
Bir futbolcunun görünmeyen emeğini ölçmek mümkün olsaydı, bugün yıldız olarak gördüğümüz oyuncuların sıralaması değişir miydi?
Belki de “Penaltı asist olur mu?” sorusunun en ilginç tarafı, cevabın yalnızca “evet” veya “hayır” olmaması. Asıl mesele, futbolda katkı dediğimiz şeyi kimin, hangi kurallarla ve hangi toplumsal bakış açısıyla ölçtüğümüz.
Kaliteli antrenmana erişim, iyi tesisler, ulaşım, beslenme, ekipman, sağlık hizmetleri, zaman ve profesyonel bağlantılar futbol kariyerini etkileyebilir. Üst sınıfsal konumdaki bir genç ile ekonomik olarak zorlanan bir gencin aynı yeteneğe sahip olması, profesyonel futbol yolculuklarının da aynı olacağı anlamına gelmez.
Irk da benzer biçimde tek başına açıklayıcı bir değişken değildir. Irk, sınıf, cinsiyet, göçmenlik deneyimi ve mahalle gibi faktörler birbirleriyle kesişebilir.
Kadın futbolu üzerine yapılan araştırmalar da bu nedenle yalnızca “kadınlar erkeklerden farklı engeller yaşıyor” demekle yetinmiyor. Örneğin UEFA Kadınlar Avrupa Şampiyonası seyircileri üzerine yapılan araştırma, azınlık etnik kökenden gelen kadınların hem cinsiyet hem de ırk/etnisite üzerinden aidiyet ve görünürlük sorunları yaşayabildiğini gösteriyor. Sage Journals+1
Bu açıdan bakıldığında futbol istatistikleri de tamamen nötr değildir. Bir istatistik sistemi hangi katkıyı “asist” olarak adlandırıyor, hangisini ayrı bir kategoriye koyuyor, hangisini hiç kaydetmiyor? Bu kararlar performansın kamuoyundaki algısını etkileyebilir.
Erkekler açısından mesele: Çözüm üretmek ne anlama geliyor?
Burada erkek futbolseverleri veya erkek sporcuları topluca suçlamak da doğru olmaz. Erkeklerin tamamının aynı deneyime, aynı ekonomik güce veya aynı sosyal ayrıcalıklara sahip olduğunu söylemek de başka bir genelleme olur.
Fakat erkek futbolunun tarihsel olarak daha fazla kurumsal kaynak, medya görünürlüğü ve ekonomik yatırım almış olması üzerine düşünmek gerekiyor. Kadın futbolunun profesyonelleşmesi konusunda yapılan araştırmalar, son yıllarda ciddi ilerleme yaşandığını ancak toplumsal cinsiyet eşitsizliklerinin hâlâ devam ettiğini gösteriyor. Tandfonline+1
Burada erkek taraftar açısından çözüm odaklı yaklaşım oldukça değerli olabilir.
Örneğin bir erkek futbolsever “Ben kadın futbolunu da takip ediyorum” demekle yetinmek yerine kadın liglerinin maçlarını izleyebilir, kadın sporcuların başarılarını görünür kılabilir, cinsiyetçi yorumlara itiraz edebilir ve istatistiklerin nasıl üretildiğini sorgulayabilir.
Aynı şey futbol kulüpleri için de geçerli. Eşitlik yalnızca “kadın takımımız da var” demek değildir. Tesis, altyapı, sağlık hizmetleri, antrenörlük, medya ve ekonomik kaynakların nasıl dağıtıldığı da önemlidir.
Burada erkeklerin çözümün bir parçası olması, kadınların yaşadığı sorunları onların yerine tanımlaması anlamına gelmemeli. Daha sağlıklı yaklaşım, deneyimleri dinlemek ve karar mekanizmalarında farklı grupların temsilini artırmaktır.
İstatistikler gerçekten tarafsız mı?
“Asist” meselesi bize istatistiklerin doğası hakkında da ilginç bir şey söylüyor.
Bir istatistik sistemi gerçekliği basitleştirir. 90 dakikalık karmaşık bir oyunu “1 gol, 2 asist, 5 şut, 3 kilit pas” gibi sayılara dönüştürür. Bu oldukça kullanışlıdır. Fakat aynı zamanda bazı katkıları görünür, bazılarını görünmez hale getirir.
Opta'nın standart asist tanımının yanında “penalty won” gibi ayrı bir kategori tutması bu nedenle önemli. Çünkü bir oyuncunun katkısı klasik asist sayısına girmese bile tamamen yok sayılmak zorunda değil. Stats Perform+1
Üstelik farklı platformların farklı istatistik kuralları kullanabilmesi, taraftarın “Ama burada asist yazıyor?” diye şaşırmasına neden olabiliyor. Bir yerde klasik asist, başka bir yerde fantasy assist kullanılabiliyor.
Bu nedenle futbol istatistiklerine bakarken şu soruyu sormak daha sağlıklı:
“Bu oyuncu kaç asist yaptı?” kadar “Bu asist hangi tanıma göre hesaplandı?” sorusunu da soruyor muyuz?
Kişisel deneyim ile araştırma arasındaki fark
Bu yazıda kişisel deneyim aktarımı yapmıyorum; saha içinde veya profesyonel futbol ortamında yaşanmış bireysel bir deneyimi kendime aitmiş gibi sunmak doğru olmaz. Buradaki değerlendirmeler IFAB kuralları, Stats Perform/Opta istatistik tanımları ve spor sosyolojisi alanındaki akademik çalışmalar üzerinden oluşturulmuştur. Özellikle kadın futbolu, toplumsal cinsiyet, sınıf ve ırk kesişimleri konusunda araştırmaların ortaya koyduğu bulgular, konuyu yalnızca kişisel kanaat üzerinden değerlendirmemek açısından önemli.
Bununla birlikte taraftarların kişisel deneyimleri de araştırmalar kadar değerlidir; yalnızca aynı şey değildir. Bir kadın futbolcunun “kendimi sürekli kanıtlamak zorunda hissettim” demesi önemli bir deneyimdir. Fakat tek bir deneyimden bütün kadın futbolcular hakkında genelleme yapmak bilimsel açıdan doğru olmaz.
Aynı durum erkekler, farklı etnik gruplar, farklı sınıflar ve farklı futbol seviyeleri için de geçerlidir.
Sonuç: Penaltı asist midir, yoksa katkının başka bir biçimi mi?
Teknik cevap oldukça açık: Doğrudan kullanılan ve gole dönüşen penaltı, Opta'nın standart istatistiklerinde klasik asist olarak yazılmaz. Penaltıyı kazandıran oyuncu ise bazı sistemlerde “penalty won” veya “fantasy assist” gibi ayrı bir katkı kategorisinde değerlendirilebilir. Stats Perform+1
Fakat sosyal açıdan mesele burada bitmiyor.
Penaltı örneği bize futbolda katkının her zaman tek bir sayıya indirgenemeyeceğini gösteriyor. Aynı şekilde kadınların, erkeklerin, farklı ırksal ve etnik grupların veya farklı sınıfsal geçmişlerden gelen sporcuların futbol deneyimleri de yalnızca skor tabelasına bakılarak anlaşılamaz.
Belki de futbolu daha adil değerlendirmek, yalnızca “kim gol attı?” sorusunu sormaktan vazgeçip “Bu golün ortaya çıkmasına kimler ve hangi koşullar katkıda bulundu?” sorusunu da sormaktan geçiyor.
Ve tartışmayı buradan açmak mümkün:
Sizce penaltıyı kazandıran futbolcuya asist verilmesi gerekir mi?
Bir oyuncunun takımına yaptığı katkıyı yalnızca gol ve asist sayılarıyla ölçmek ne kadar doğru?
Kadın futbolunda düşük görünürlük ve ekonomik eşitsizlikler devam ederken oyuncuların istatistiklerini erkek futbolcularla aynı ölçütlerle karşılaştırmak gerçekten adil mi?
Sınıfsal imkânların ve altyapıya erişimin oyuncu gelişimindeki etkisini futbol istatistiklerinde nasıl hesaba katabiliriz?
Bir futbolcunun görünmeyen emeğini ölçmek mümkün olsaydı, bugün yıldız olarak gördüğümüz oyuncuların sıralaması değişir miydi?
Belki de “Penaltı asist olur mu?” sorusunun en ilginç tarafı, cevabın yalnızca “evet” veya “hayır” olmaması. Asıl mesele, futbolda katkı dediğimiz şeyi kimin, hangi kurallarla ve hangi toplumsal bakış açısıyla ölçtüğümüz.